Wicepremier zaproponował dziś, żeby dotychczasowe składki do ZUS i na OFE (19,52% wynagrodzenia / całek składki czyli  12,22% idące do ZUS i 7,3% idące do OFE) zastąpić jednolitą stawką dla wszystkich. Miałoby to być jedynie 120zł miesięcznie odprowadzane jedynie do ZUS’u. W zamian za niższą składkę otrzymalibyśmy więcej “na rękę” ale wówczas emerytura (czy raczej “zasiłek emerytalny) miałby zapewnić nam jedynie produkty pierwszej potrzeby wymagane do przeżycia – czyli około 1200 zł miesięcznie.

Pomysł ten wydaje się być o tyle ciekawy, że między innymi pomógłby naszej gospodarce. Mniejsze składki odprowadzane do ZUS to mniejsze koszty pracy, a to pociąga za sobą zmniejszenie bezrobocia, zmniejszenie kosztów wytwarzania produktów etc etc.  Zostawiłoby to również więcej pieniędzy w naszych kieszeniach, a wówczas nawet jeśli nie odłożylibyśmy całej zaoszczędzonej kwoty na “IKE” to i tak pewnie za 30 lat będziemy mieli więcej niż z emerytury w ZUS’ie.

Podobny system wprowadzony jest między innymi w Kanadzie i Nowej Zelandii. Obywatele płacą tam minimalne składki mając zapewnione jedynie minimalne środki do życia na emeryturze i jak do tej pory system ten się sprawdza.

Do tego, że ZUS jest nieefektywny i kosztowny nie trzeba chyba nikogo przekonywać, szczególnie jeśli spojrzy się na wydatki tej instytucje na pałace (zwane też “placówkami”), dziwne przetargi czy zamówienia. Dorzucając do tego fakt, że tak naprawdę odkładane przez nas pieniądze są wirtualnie księgowane – w rzeczywistości idą na aktualne świadczenia, a pieniądze wpłacane na OFE są mało efektywne inwestowane (od początku istnienia OFE więcej zabrały za zarządzanie niż wypracowały zysku) dostajemy całkiem niezły system do utylizacji gotówki.

Oczywiście słabe wyniki nie są winą OFE tylko ustawy, która narzuca silne ograniczenia i wymusza kupowanie obligacji – z których pieniądze i tak przez budżet wracają do ZUS, a to przerzuca odpowiedzialność za nasze emerytury z powrotem na państwo. O problemach systemu emerytalnego można by pisać godzinami jednak nie przeszkadza to np Międzynarodowemu Stowarzyszeniu Zabezpieczenia Społecznego na ocenę polskiego systemu emerytalnego jako jednego z “najlepszych w europie”. Pytanie w takim razie jak źle musi być w innych krajach?

Dodajmy do tego jeszcze inne pomysły na reformę systemu emerytalnego takie jak ZUS Bis (czyli przejęcie całości naszych składek z OFE przez instytucje zależną od ZUS po osiągnięciu przez nas wieku emerytalnego) + podniesienie wieku emerytalnego i przedłużenie średniej długości życia na emeryturze i mamy przepis na problemy w przyszłości.

Niestety proponowane przez Pawlaka zmiany mimo, że idące w dobrym kierunku mogą napotkać na silny społeczny opór. Większość z nas nie ma oszczędności (ponad 50%), 22% nie ma nawet konta w banku. Jako naród nauczeni jesteśmy tego, że państwo ma nam pomagać – mało kto jest świadom tego, że pieniądze w gospodarce i w państwowej kasie nie biorą się z niczego. Niestety takie podejście wzbudza ogromne wątpliwości i nie daje pewności czy reforma ta w dłuższej perspektywie sprawdziłaby się.

Nawet gdyby pomysł Pawlaka nie był jedynie “kiełbasą wyborczą” nie wierze w to, że za 30 lat 100% (czy chociaż 50%) osób odłożyłoby coś na własną rękę. Niestety grupa przyszłych emerytów, którzy zostaliby z 1200 zł “zapomogi” byłaby bardzo silną grupą jeśli chodzi o elektorat i zapewne – znając nasz brak wyobraźni i odpowiedzialności za samych siebie – wymusiłaby na rządzących dotację z budżetu. Wiem, że są to daleko idące subiektywne przewidywania, ale znając nasze podejście do oszczędzania i zabezpieczania własnej przyszłości finansowej nic innego nie przychodzi mi do głowy.

W roku 2000 w krajach OECD wydatki na emeryturę stanowiły średnio 7,4%, w 2010 roku szacuje się że wyniosą aż 10,6% (źródło: nbportal.pl). Za kilkanaście lat emerytury będą ogromnym obciążeniem dla wszystkich społeczeństw (nie tylko w europie). W pewnym momencie będziemy musieli zapłacić rachunki za długi które w tej chwili zaciąga nasz system emerytalny. Jeśli nie zreformujemy go teraz – zreformuje się sam, za klika lat.

Jednym z głównych założeń reformy było stworzenie systemu, w którym każdy otrzymuje indywidualne konto na które spływają jego składki. Z owych składek, kiedy przekroczymy stosowny wiek (którego nie podaje, bo zapewne zmieni się to jeszcze kilkukrotnie) zostanie nam obliczona emerytura tj suma zgromadzonych pieniędzy zostanie podzielona przez średni czas życia na emeryturze, a wynik da nam kwotę emerytury.

Ponieważ odłożone pieniądze zjadałaby inflacja, rząd postanowił zainwestować je w najbezpieczniejszy dostępny instrument – obligacje skarbu państwa. Mówiąc prościej – zabiera regularnie nasze składki i wydaje na bieżące potrzeby, a w zamian daje obietnice (obligacje) że odda kilka procent więcej. To  owe kilka procent więcej będzie oczywiście wypłacone z budżetu czyli z naszych pieniędzy.

Tym samym dzięki wspaniałomyślności ustawodawcy pożyczyliśmy sami sobie pieniądze, żeby je później od siebie wykupić. Oczywiście jeśli będzie komu je odkupić bo ilość emerytów rośnie, liczba pracujących będzie systematycznie spadać (licząc w skali następnych 20′tu lat) a co za tym idzie zmniejszą się wpływy ZUS’u.

Żeby rozwiązać ten problem postanowiono dorzucić do inwestycji Otwarte Fundusze Emerytalne – czyli opłacanych (oczywiście przez nas) maklerów, którzy dzięki lokowaniu części (7,2%) naszych składek wypracują dla nas większy zysk – emerytura pod palmami murowana.

Pojawił się jednak problem. Zarządzający naszymi składkami oprócz regularnego pobierania 7% prowizji wykazali się ogromnym brakiem odporności na kryzys – w zeszłym roku wyniki większości (jeśli nie wszystkich OFE) były ujemne. W związku z tym problemem (emerytury zamiast rosnąć – skurczyły się) postanowiono pójść dalej – skoro OFE przynoszą straty, ograniczmy im pieniądze.

Proste myślenie chłopów z wiejskiej kazało im wydedukować, że mniejsze składki na OFE = mniejsze straty. Postąpili więc jak większość początkujących na giełdzie – nakupowali akcji na górce (2006-2007 rok) – stracili, więc sprzedali w dołku i teraz ograniczą składkę – czyli jeśli nadejdzie hossa zarobimy mniej…  znam kilku licealistów, którzy mają większe pojęcie o inwestowaniu na giełdzie od naszych rządzących.

Spójrzmy teraz na obrazek ilustrujący ten wpis. Jedna z siedzib ZUS’u. Zapewne po pełnej cyfryzacji (w końcu ZUS rozpisał w tym roku między innymi przetarg na dyskietki 3,5″ – ktoś jeszcze je pamięta?) i systemom informatycznym wdrożonym po zawyżonych stawkach.

Proszę teraz pomyśleć. Pomijając nawet 7% prowizje jaką pobiera OFE – naprawdę wierzycie w to, że nasze pieniądze w ZUS’ie będą bezpieczniejsze? Czy trafią jak pozostała część składek do kasy państwowej i wyparują…?

Morał na koniec jak zwykle ten sam. Podstawą jest regularne oszczędzanie. Najlepiej na własną emeryturę, bo na państwowe składki raczej nie ma co liczyć.

Co w tym zabawnego? Ano to, że przez te 10 lat specjaliści z OFE potrafili wypracować zysk, który daje tylko 23,65 zł miesięcznie. To może policzmy teraz ile przez ten czas jest w stanie odłożyć i zainwestować (w konto oszczędnościowe!) zwykły Kowalski, żeby przebić OFE.

Zakładając, że odłożymy na takie konto co miesiąc 100,00 zł, po 10 latach będziemy mieli 12 000,00 zł, ale ponieważ oprocentowanie działa od początku, a wypracowany zysk kapitalizuje się raz w miesiącu faktycznie zarobimy około 15 000,00 zł. Trzymając tą jakże ogromną kwotę na koncie oszczędnościowym co miesiąc otrzymamy od banku… 50,50 zł.

Jak to policzyć? 15 000,00 * 5% (takie zakładamy oprocentowanie na koncie) / 12 – podatek. Czyli 62,50 zł zysku – 12,00 zł podatku daje 50,50 zł “emerytury” na czysto.  I już jesteśmy dwa razy lepsi od Panów z OFE.

Strach pomyśleć co by było, gdybyśmy co miesiąc odkładali 500,00 zł i przy lepszej koniunkturze inwestowali w fundusze inwestycyjne wypracowując nawet 10-15% zysku w skali roku. Starczyłoby na ZUS’owską emeryturę dla trzech kolejnych pokoleń.

Do tej pory starałem się przekonać (jeszcze nieprzekonanych), że warto oszczędzać. ZUS nie dość że własną nieudolnością pokazał że oszczędzać trzeba to dał również do zrozumienia, że kwota jaką co miesiąc odkładamy nie ma znaczenia – po przejściu na emeryturę nawet nie inwestowane 100,00 zł odkładane co miesiąc da nam większy zysk niż całe to OFE  z ZUS’em razem wzięte.

źródła: gazetaprawna.pl, APP Founds